Masraf Paylaşımı: OUR / SHA / BEN ve SEPA'daki SLEV Farkı

Yurt dışına euro gönderirken bankanız size çoğu zaman bir "masraf paylaşımı" seçeneği sunar: OUR, SHA veya BEN. Bu üç kod, işlem sırasında oluşabilecek banka masraflarını kimin üstleneceğini belirler. Ancak bu seçenekler evrensel değildir — yalnızca SWIFT (uluslararası muhabir bankacılık) havalelerinde geçerlidir. SEPA SCT (euro tek alan içi transfer) tamamen farklı bir masraf mantığıyla çalışır. Aşağıda önce OUR/SHA/BEN'i, sonra SEPA'daki SLEV kuralını ve Türkiye açısından pratik sonuçları açıklıyoruz.

SWIFT masraf paylaşımı: OUR, SHA, BEN

Bir SWIFT havalesi genellikle birden fazla bankadan geçer: gönderen banka, bir veya birkaç aracı (muhabir) banka ve alıcı banka. Bu zincirdeki her banka ücret talep edebilir. OUR/SHA/BEN, bu ücretlerin kimin tarafından karşılanacağını belirtir:

• OUR — Tüm masraf gönderende. Gönderen; kendi bankasının ücretinin yanı sıra aracı banka ve alıcı banka masraflarını da üstlenmeyi hedefler. Amaç, alıcının talimat tutarının tamamını (veya tamamına çok yakınını) almasıdır. Ek maliyet gönderene yansır ve her banka/koridor OUR'u desteklemeyebilir.
• SHA (shared) — Masraf paylaşılır. Gönderen yalnızca kendi bankasının ücretini öder; aracı banka ve alıcı banka masrafları gelen tutardan kesilir. En yaygın varsayılan seçenektir, ancak alıcıya gönderilenden az ulaşabilir.
• BEN (beneficiary) — Tüm masraf alıcıda. Gönderen dahil zincirdeki tüm ücretler gönderilen tutardan düşülür; alıcı, masraflar çıktıktan sonra kalan tutarı alır.

Seçenek	Masrafı kim öder?	Alıcıya ulaşan tutar	Tipik kullanım
OUR	Gönderen (kendi + aracı + alıcı banka masrafını hedefler)	Tam tutara en yakın	Alıcının net tutarı alması önemliyse (fatura, kira, maaş)
SHA	Gönderen kendi bankasını; alıcı aracı + alıcı banka masrafını	Kesintiye bağlı, eksik olabilir	Yaygın varsayılan; maliyeti paylaşan işlemler
BEN	Tüm masraf alıcıdan kesilir	En düşük (tüm ücretler düşülür)	Gönderenin hiç masraf istemediği durumlar

Önemli bir uyarı: OUR seçilse bile bazı aracı bankalar uygulamada yine de kesinti yapabilir, bu yüzden alıcının "tam tutar" alacağı garanti değildir. Kesin sonuç bankaya, koridora ve muhabir zincirine göre değişir.

SEPA'da durum farklı: SLEV kuralı

SEPA SCT (SEPA Kredi Transferi) tek para birimli (yalnızca euro) ve tek şemalı bir sistemdir; SWIFT'teki gibi değişken muhabir banka zinciri ve masraf paylaşımı pazarlığı yoktur. Bu nedenle SEPA'da OUR/SHA/BEN seçimi bulunmaz. SEPA'nın masraf kuralı ISO 20022 mesajlarında SLEV (service level — "SHARE" değil, "SLEV") olarak ifade edilir: her taraf yalnızca kendi bankasının ücretini öder.

Pratikte bu şu anlama gelir: gönderen kendi bankasının transfer ücretini (varsa) öder, alıcı da kendi bankasının aldığı ücreti (varsa) öder. Gerçek bir SEPA SCT işleminde aracı banka kesintisi tipik olarak oluşmaz. Yine de bu, "SEPA ücretsizdir" anlamına gelmez: talimat tutarının kendisi kesintisiz iletilse de, bankanın uyguladığı transfer ücreti hesaba/pakete/ülke düzenlemesine göre değişir. Ayrıca "SEPA aracı banka masrafı ya da kur marjı içermez" gibi kesin bir ifade her koşulda doğru değildir: SEPA öncesinde veya sonrasında yapılan bir döviz dönüşümü (ör. euro dışı bir hesaptan gönderim) ayrı bir maliyet kalemidir ve talimat tutarına dahil değildir.

Kısacası: OUR/SHA/BEN bir SWIFT kavramıdır ve SEPA SCT'ye uygulanmaz. Bir bankanın SEPA transferinde size "OUR mu SHA mı?" diye sorması beklenmez; böyle bir seçim çıkıyorsa büyük olasılıkla işlem aslında SWIFT'e düşmektedir.

Türkiye açısından: neden OUR/SHA/BEN sizi ilgilendiriyor?

Türkiye bugün SEPA dışı olduğundan, Türkiye ile Avrupa arasındaki euro transferleri genellikle SEPA ile değil SWIFT ile yürür. Bu da OUR/SHA/BEN seçiminin Türkiye'deki gönderen ve alıcıları doğrudan ilgilendirdiği anlamına gelir:

• Türkiye'den Avrupa'ya gönderirken: SHA seçerseniz aracı ve alıcı banka masrafları gelen tutardan kesilebileceği için alıcıya gönderdiğinizden az ulaşabilir. Alıcının tam tutarı alması önemliyse (kira, okul ücreti, tedarikçi ödemesi) OUR'u değerlendirin — ancak bu size ek maliyet doğurabilir.
• Avrupa'dan Türkiye'ye alırken: Gönderen SHA seçtiyse, Türkiye'deki alıcı bankanın gelen havale ücreti ve (hesap TL ise) kur marjı gelen tutarı azaltabilir. Gönderenle OUR'u konuşmak alıcının eline geçen tutarı artırabilir.

Seçim yaparken "gönderilen tutar" ile "alıcının eline geçen tutar" arasındaki farkı önceden görmek en sağlıklısıdır. Bu farkı tahmin etmek için Alıcıya ne kadar ulaşır aracını kullanabilir; işlemin SEPA mı yoksa SWIFT mi olacağını anlamak için ise SEPA mı SWIFT mi? sayfasına bakabilirsiniz.

Özet

OUR/SHA/BEN, bir SWIFT havalesinde masrafları kimin ödeyeceğini belirleyen üç seçenektir: OUR'da gönderen tümünü hedefler, SHA'da masraf paylaşılır, BEN'de tümü alıcıdan kesilir. SEPA SCT'de bu seçim yoktur; masraf kuralı SLEV'dir ve her taraf yalnızca kendi bankasının ücretini öder — gerçek bir SEPA işleminde aracı banka kesintisi tipik olarak oluşmaz, ancak ücretler bankaya ve pakete göre değişir. Türkiye bugün büyük ölçüde SWIFT'e dayandığı için OUR/SHA/BEN seçimi Türkiye kullanıcısı için hâlâ önemlidir; özellikle SHA'da alıcıya eksik ulaşma ihtimalini göz önünde bulundurun.